دوره 17، شماره 3 - ( 1404 )
جلد 17 شماره 3 صفحات 42-21 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
khoshnam M. A socio-logical analysis of the obstacles and the promoting factors for developing interdisciplinary research from the perspective of Bourdieu's academic Champ approach. ihej 2025; 17 (3) :21-42
URL: http://ihej.ir/article-1-2160-fa.html
URL: http://ihej.ir/article-1-2160-fa.html
خوشنام مژگان. تحلیلی جامعه شناختی از عوامل امتناع و پیشبرنده توسعه پژوهشهای بینرشتهای؛ از منظر رویکرد میدان دانشگاهی بوردیو. آموزش عالی ایران. 1404; 17 (3) :21-42
استادیار گروه مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران ، khoshnam@nrisp.ac.ir
چکیده: (15 مشاهده)
هدف: علیرغم تأکید اسناد بالادستی، پژوهشها و مطالعات اخیر در نظام آموزش عالی ایران بر ضرورت توسعه پژوهشهای بینرشتهای؛ اما آنچه که دیده میشود این است که همچنان مطالعات درون رشتهای جاذبهی بیشتری در ایران دارند. هدف این مقاله، دستیابی به موانع توسعه مطالعات بینرشتهای و ارائهی ایدههایی برای توسعهی این دست مطالعات از منظر جامعهشناختی و رویکرد میدان دانشگاهی بوردیو در نظام علمی کشور است.
روش: از روش کیفی و ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل پژوهشگران، صاحبنظران و خبرگان فعال در زمینه مطالعات بینرشتهای هستند که با استفاده از نمونهگیری هدفمند، 12 نفر از خبرگان انتخاب شدند. برای تجزیهوتحلیل اطلاعات از تحلیل مضمون قیاسی بر اساس مفاهیم نظریه میدان دانشگاهی بوردیو و رویکرد براون و کلارک استفاده شد.
یافتهها: یافتهها نشان میدهد که اختلال در تبدیل سرمایه، خشونت نمادین، حمایتهای نامتوازن، فقدان اعتبار و منزلت دانشگاهی، بیارزش انگاشته شدن، ساختار میدان مبتنی بر رقابت و تمایز رشتهای، منازعه بر سر مرزهای رشتهای، حفظ قدرت از مسیر حفظ مرزها، ممانعت از ورود دیگری به دپارتمانهای سنتی، امپریالیسم علمی، عادتواره پژوهشگران مبتنی بر تسلط تکرشتهای، وابستگی هویت علمی به رشته تخصصی، تسلط به روش و زبان رشته تخصصی خود، بازتولید ساختارهای قدرت مبتنی بر تسلط تکرشتهای، عدمحمایت قوانین و عدم توازن در ساختار قدرت سبب شده است تا رشتههای علمی مانند بازیگران مستقل با سرمایه خاص خود در میدان دانشگاهی با دیگر بازیگران رقابت کنند و موانعی برای توسعهی پژوهشهای بینرشتهای شکل گرفته و تقویت شود.
نتیجهگیری: میدان دانشگاهی تنها زمانی امکان شکلگیری پژوهش بینرشتهای را فراهم میکند که قواعد علمی و رشتهای را بازتعریف کند، مسیر تبدیل سرمایه علمی پژوهشگران بینرشتهای به سرمایه نهادی، سرمایه نمادین، اعتبار و مشروعیت آکادمیک را تسهیل کند، عادتوارهها را در مسیر جدید، اجتماعی سازی کرده و ساختار قدرت را از حالت تکرشتهای به وضعیت چندصدایی تبدیل کند. تحول واقعی در پژوهش بینرشتهای نیازمند تحول میدان است نه اصلاح فردی پژوهشگران. اگر میدان تغییر نکند، هیچ میزان از مهارت فردی یا انگیزه پژوهشگر قادر به تغییر وضعیت بینرشتهای نخواهد بود.
روش: از روش کیفی و ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل پژوهشگران، صاحبنظران و خبرگان فعال در زمینه مطالعات بینرشتهای هستند که با استفاده از نمونهگیری هدفمند، 12 نفر از خبرگان انتخاب شدند. برای تجزیهوتحلیل اطلاعات از تحلیل مضمون قیاسی بر اساس مفاهیم نظریه میدان دانشگاهی بوردیو و رویکرد براون و کلارک استفاده شد.
یافتهها: یافتهها نشان میدهد که اختلال در تبدیل سرمایه، خشونت نمادین، حمایتهای نامتوازن، فقدان اعتبار و منزلت دانشگاهی، بیارزش انگاشته شدن، ساختار میدان مبتنی بر رقابت و تمایز رشتهای، منازعه بر سر مرزهای رشتهای، حفظ قدرت از مسیر حفظ مرزها، ممانعت از ورود دیگری به دپارتمانهای سنتی، امپریالیسم علمی، عادتواره پژوهشگران مبتنی بر تسلط تکرشتهای، وابستگی هویت علمی به رشته تخصصی، تسلط به روش و زبان رشته تخصصی خود، بازتولید ساختارهای قدرت مبتنی بر تسلط تکرشتهای، عدمحمایت قوانین و عدم توازن در ساختار قدرت سبب شده است تا رشتههای علمی مانند بازیگران مستقل با سرمایه خاص خود در میدان دانشگاهی با دیگر بازیگران رقابت کنند و موانعی برای توسعهی پژوهشهای بینرشتهای شکل گرفته و تقویت شود.
نتیجهگیری: میدان دانشگاهی تنها زمانی امکان شکلگیری پژوهش بینرشتهای را فراهم میکند که قواعد علمی و رشتهای را بازتعریف کند، مسیر تبدیل سرمایه علمی پژوهشگران بینرشتهای به سرمایه نهادی، سرمایه نمادین، اعتبار و مشروعیت آکادمیک را تسهیل کند، عادتوارهها را در مسیر جدید، اجتماعی سازی کرده و ساختار قدرت را از حالت تکرشتهای به وضعیت چندصدایی تبدیل کند. تحول واقعی در پژوهش بینرشتهای نیازمند تحول میدان است نه اصلاح فردی پژوهشگران. اگر میدان تغییر نکند، هیچ میزان از مهارت فردی یا انگیزه پژوهشگر قادر به تغییر وضعیت بینرشتهای نخواهد بود.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1404/8/14 | پذیرش: 1404/8/10 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/12/4
دریافت: 1404/8/14 | پذیرش: 1404/8/10 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/12/4
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |