Iranian Higher Education

fa تحلیل نظام‌مند پیامدهای مهاجرت افراد تحصیل‌کرده دانشگاهی A Systematic analysis of the consequences of immigration of university graduates تخصصي Special پژوهشي Research هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدها و آثار مثبت و منفی ناشی از مهاجرت افراد تحصیل‌کرده انجام شده است. روش پژوهش: روش تحقیق حاضر، مرور نظام‌مند مطالعات پیشین با استفاده از دو راهبرد مرور نظاممند توصیفی و فرا تحلیل کیفی است که طی آن 65 مقاله که بین سال‌های 1380 تا 1403 در نشریات معتبر داخلی منتشر شده بودند، موردبررسی قرار گرفتند. بررسی پیشینه تجربی پژوهش نشان داد که علی‌رغم وجود برخی تحقیقات داخلی در زمینه مرور نظاممند و فرا تحلیل مهاجرت نخبگان، تحقیق حاضر به لحاظ رویکرد متفاوت (پرداختن به پیامدهای مهاجرت افراد تحصیل‌کرده)، گستره زمانی وسیع (فرا تحلیل تحقیقات بین سال‌های 1380 تا 1403) و تعداد مقالات موردبررسی (65 مقاله)، نسبت به فرا تحلیل‌های دیگر در این حوزه از نوآوری و جامعیت بالاتری برخوردار می‌باشد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد مهاجرت افراد تحصیل‌کرده برای کشورهای مهاجر فرست و مهاجرپذیر در ابعاد مختلفی می‌تواند مثبت یا منفی باشد، اما اغلب این پیامدها برای کشورهای مهاجر فرست، منفی و برعکس برای کشورهای مهاجرپذیر مثبت می‌باشند. پیامدهای مذکور در پنج دسته قرار گرفتند که عبارت‌اند از: پیامدهای اجتماعی- فرهنگی (تقویت شبکه‌های همکاری نخبگانی، معرفی فرهنگ ملی، بهبود سطح آگاهی، کاهش سرمایه‌های انسانی، تشدید نابرابری‌های اجتماعی، افزایش آسیب‌های اجتماعی، تغییر ویژگی‌های هویتی، مشکلات خانوادگی و ...)، پیامدهای اقتصادی (ایجاد جریان تجارت دوجانبه، بازگشت سرمایه، ارتقاء جایگاه شغلی، شکاف و نابرابری درآمدی، نشتی اقتصادی، کند شدن جریان توسعه، افت کیفیت اشتغال، کاهش درآمد مالیاتی، ‌هدر رفت هزینه آموزش و ...)، پیامدهای جمعیتی- زیستی (کاهش ژن نخبگی، کاهش جمعیت مبدأ، تغییر ترکیب سنی و جنسی جمعیت و ...)، پیامدهای علمی- آموزشی (به‌روزرسانی دانش، انتقال فناوری، افزایش تولیدات علمی، کاهش تولیدات علمی، هدر رفت منابع و کاهش نیروی انسانی متخصص، کاهش قابلیت نوآوری علمی، افزایش وابستگی تکنولوژیکی و ...) و پیامدهای سیاسی- امنیتی (تربیت سفیران فرهنگی، افزایش وابستگی به جنگ‌افزارهای نظامی، استفاده از نیروهای متخصص مهاجر به‌عنوان مخالفان نظام، دامن زدن به ایران هراسی و ...). نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که مهاجرت افراد تحصیل‌کرده دارای آثار مثبت و منفی متعددی است و در کنار فرصت‌هایی که برای بهره‌برداری از نخبگان و افراد تحصیل‌کرده در داخل کشور فراهم است، تهدیداتی نیز در خارج از مرزها برای جذب نخبگان وجود دارد. لذا در یک برنامه‌ریزی صحیح، بایستی به آثار مثبت و منفی ناشی از مهاجرت تحصیل‌کردگان در کنار هم با واقع‌بینی و به دور از جزم‌اندیشی و نگاه امنیتی نگریسته شده و با اتخاذ رویکردهای فعالانه و سیاست های مناسب بستر استفاده از ظرفیت مهاجران و نیروهای متخصص را فراهم آورد. Objective: The present study was conducted with the aim of investigating the consequences and positive and negative effects of the immigration of university graduates. Methods: The method of the present study is a systematic review of previous studies using two strategies: descriptive systematic review and qualitative meta-analysis, in which 65 articles published in reputable domestic journals between 2001 and 2024 were examined. A review of the empirical background of the study showed that despite the existence of some domestic research in the field of systematic review and meta-analysis of elite immigration, the present study is more innovative and more comprehensive than other meta-analyses researches in this field in terms of its different approach (dealing with the consequences of immigration of university graduates), wide time span (meta-analysis of researches between 2001 and 2024), and number of articles reviewed (65 articles). Results: The findings show that the immigration of university graduates can be positive or negative for immigrant-sending and immigrant-receiving countries in various dimensions, but most of these consequences are negative for immigrant-sending countries and, conversely, positive for immigrant-receiving countries. The aforementioned consequences were divided into five categories: socio-cultural consequences (strengthening elite cooperation networks, introducing national culture, improving awareness, reducing human capital, intensifying social inequalities, increasing social harms, changing identity characteristics, family problems, etc.), economic consequences (creating bilateral trade flows, capital return, improving job status, income gap and inequality, economic leakage, slowing development, declining employment quality, decreasing tax revenue, wasting education costs, etc.), demographic-biological consequences (decreasing elite genes, decreasing population of origin, changing the age and sex composition of the population, etc.), scientific-educational consequences (updating knowledge, transferring technology, increasing scientific production, decreasing scientific production, wasting resources and reducing specialized human resources, decreasing scientific innovation capabilities, increasing technological dependence, etc.), and political-security consequences (training cultural ambassadors, increasing dependence on military weapons, using specialized immigrant forces as opponents of the regime, enhancing Iran phobia, etc.). Conclusion: The results of this study showed that the immigration of university graduates has numerous positive and negative effects, and in addition to the opportunities that are available for the exploitation of elites and educated people within the country, there are also threats outside the borders to attract elites. Therefore, in a proper planning, the positive and negative effects of the immigration of university graduates should be viewed together, with realism and away from dogma and security perspective. By adopting active approaches and appropriate policies, the basis for using the capacity of immigrants and specialized forces should be prepared. مهاجرت, پیامدها, افراد تحصیل‌کرده, مرور نظام‌مند, فرصت‌ها, تهدید ها immigration, consequences, university graduates, systematic review, opportunities, threats. 43 64 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-731-3&slc_lang=fa&sid=1 behnam lotfi khachaki بهنام لطفی خاچکی Blotfi66@cfu.ac.ir 10031947532846009039 10031947532846009039 No Assistant Professor, Department of Social Sciences Education, Farhangian University, Tehran, Iran. استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران mansoureh mahdizadeh منصوره مهدی زاده mahdizadeh@nrisp.ac.ir 10031947532846009040 10031947532846009040 Yes Assistant Professor, Department of Theory-Oriented STI Studies, National Science Policy Research Institute, Tehran, Iran. استادیار گروه مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور ، تهران، ایران.