Iranian Higher Education

fa تبیین مدل پارادایمی دانشگاه زیست‌بوم در بستر فرهنگی-اجتماعی ایران Explaining the paradigmatic model of the Ecosystem University (Eco-university) in the socio-cultural context of Iran تخصصي Special پژوهشي Research هدف: در سال‌های اخیر، آموزش عالی ایران با چالش‌هایی چون گسست از نیازهای واقعی جامعه، ضعف در پیوند با محیط و ناتوانی در پاسخ‌گویی به مسائل پیچیده زیست‌محیطی و اجتماعی روبه‌روست. در چنین شرایطی، بازاندیشی در نقش و کارکرد دانشگاه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر شده است. ازاین‌رو هدف از تحقیق حاضر تبیین مدل پارادایمی دانشگاه زیست‌بوم در نظام آموزش عالی ایران و ارائه چارچوبی متناسب با بستر فرهنگی–اجتماعی کشور برای تحول و کارآمدسازی دانشگاه است. روش‌شناسی: روش تحقیق به صورت کیفی و از نوع گرندد تئوری سیتسماتیک بود. مشارکت‌کنندگان تحقیق استادان دانشگاه‌های دولتی در ایران بودند که علاوه بر هیئت‌علمی بودن، سابقه عضویت چندین ساله نیز در حوزه‌های مختلف در آموزش عالی را داشتند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و از نوع گلوله برفی به‌عنوان مشارکت‌کنندگان تحقیق انتخاب شدند. فرآیند نمونه‌گیری تا رسیدن محقق به مقوله کفایت نظری انجام گرفت؛ بدین معنی که محقق پس از مصاحبه هفدهم، به داده و کد جدیدی دست نیافت و بدین ترتیب فرآیند  نمونه‌گیری متوقف شد (n=15+2). ابزار گردآوری داده‌ها به‌صورت مصاحبه عمیق بود. همچنین برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش کدگذاری سه مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان داد که عوامل علّی شامل ایجاد فضای یادگیری خودآگاه و بوم‌محور، تربیت شهروندانی مسئول در قبال جامعه و طبیعت، دستیابی به خودکفایی نسبی در منابع انرژی و غذایی، مدیریت منابع با رویکرد بهره‌وری بالا و مصرف حداقلی، مشارکت‌جویی و تصمیم‌سازی دموکراتیک درون دانشگاه، طراحی محیطی سازگار با بوم‌سازگان، نقش‌آفرینی فعال در توسعه جامعه محلی و منطقه‌ای، ارتقای سواد اکولوژیک و تفکر سیستمی در میان اعضای دانشگاه است. در ادامه، عوامل زمینه‌ای همچون پیوند حکمت بومی با نوآوری جهانی در راستای تقویت اقتصاد محلی، آموزش پایداری مبتنی بر عدالت، تبدیل دانشگاه به پردیسی پژوهش‌محور برای احیای زیست‌بوم و توسعه سواد اکولوژیک، و ترویج اخلاق حرفه‌ای در شبکه دانش بسترهای لازم برای تحقق دانشگاه زیست‌بوم را فراهم می‌سازند. افزون بر این، عوامل مداخله‌ای مانند توانمندسازی پژوهشی در عرصه‌های میان‌رشته‌ای، اصلاح سیاست‌های مالی و اقتصادی دانشگاه، بومی‌سازی نظام ارزیابی و ارتقای هویت فرهنگی نقش مهمی در تسریع و تسهیل این فرایند ایفا می‌کنند. بر اساس این پیش‌نیازها، راهبردهای عملیاتی نظیر طراحی برنامه‌های درسی فرارشته‌ای، آموزش مستمر اعضای هیئت‌علمی درباره توسعه پایدار، ترویج اقتصاد دایره‌ای در پردیس دانشگاه، اجرای استانداردهای محیط‌زیستی در تمامی فعالیت‌های عملیاتی، مدیریت هوشمند مصرف منابع طبیعی از جمله آب و انرژی، و توانمندسازی نیروی انسانی برای مشارکت در برنامه‌های پایداری تدوین و اجرا می‌شوند. پیامدهای حاصل از استقرار چنین الگوی دانشگاهی شامل شکل‌گیری دانش هم‌افزا از سطح پژوهش‌های بنیادین تا اقدامات احیایی در زیست‌بوم جامعه، تحقق تعلیم و تعلم تاب‌آور و سازگار با نیازهای جهان واقعی، ایجاد حیات اقتصادی نوین مبتنی بر پایداری و تبدیل دانشگاه به اکوسیستمی زنده، پویا و اثرگذار است. نتیجه‌گیری: در نتیجه باید گفت ایجاد دانشگاه زیست‌بوم نیازمند نگرشی سیستمی و یکپارچه است که تمامی ابعاد آموزشی، پژوهشی، مدیریتی و فرهنگی را در برگیرد. مع‌الذالک، چنین دانشگاهی می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در بازآفرینی زیست‌بوم‌های محلی و ارتقای کیفیت زندگی ایفا کند. بر این اساس، دانشگاه زیست‌بوم به‌عنوان الگویی نوین، زمینه پیوند سازنده میان دانش، جامعه و طبیعت را فراهم می‌سازد. Objective: In recent years, Iran’s higher education system has faced challenges such as a growing disconnect from societal needs, weak engagement with its surrounding environment, and limited capacity to address complex socio-environmental issues. Under these conditions, rethinking the role and functions of the university has become imperative. The aim of the present study is to articulate a paradigmatic model of the ecosystem university within Iran’s higher education system and to propose a framework suited to the country’s cultural and social context for fostering transformation and improving institutional effectiveness. Method: The research was conducted using a qualitative approach with the use of systematic grounded theory. The study participants were faculty members of public universities in Iran who had several years of experience in various areas of higher education administration. Participants were selected through purposeful sampling using the snowball technique. The sampling process continued until theoretical saturation was achieved; that is, after the seventeenth interview, no new code emerged, and therefore the sampling process was terminated (n = 15 + 2). Data were collected through in-depth interviews. For data analysis, the study employed the three-stage coding process of grounded theory, including open coding, axial coding, and selective coding. Results: The findings of the research indicate that the formation of an eco-university within Iran’s higher education system is grounded in a set of causal, contextual, intervening, and strategic factors. The causal factors include the creation of a conscious, place-based learning environment; the cultivation of citizens who are responsible toward society and nature; achieving relative self-sufficiency in energy and food resources; resource management based on high efficiency and minimal consumption; fostering participatory and democratic decision-making within the university; environmentally compatible campus design; active contribution to the development of local and regional communities; and enhancing ecological literacy and systems thinking among university members. Furthermore, contextual factors—such as integrating indigenous wisdom with global innovation to strengthen the local economy, promoting justice-based sustainability education, reimagining the university as a research-oriented campus aimed at ecosystem restoration and ecological literacy development, and reinforcing professional ethics in the knowledge network—provide the necessary foundation for establishing an eco-university. In addition, intervening factors such as empowering interdisciplinary research, reforming the university’s financial and economic policies, localizing assessment systems, and strengthening cultural identity play a significant role in accelerating this transformation. Based on these prerequisites, operational strategies are formulated, including developing transdisciplinary curricula, offering continuous faculty training on sustainable development, promoting circular economy practices on campus, implementing environmental standards in all university operations, applying smart management to natural resource consumption such as water and energy, and empowering human resources to participate effectively in sustainability programs. The outcomes of adopting this model include the emergence of synergistic knowledge—from foundational research to ecosystem revitalization in society—achieving resilient teaching and learning aligned with real-world needs, creating a new sustainability-oriented economic vitality, and transforming the university into a dynamic and living ecosystem. Conclusion: Overall, establishing an eco-university requires a systemic and integrated approach that encompasses educational, research, managerial, and cultural dimensions. Such a university can play a crucial role in regenerating local ecosystems and improving quality of life. Ultimately, the eco-university model fosters a constructive interaction between knowledge, society, and nature. دانشگاه زیست‌بوم, بستر فرهنگی-اجتماعی ایران, نظام آموزش عالی, رهیافت داده بنیاد. Ecological University, Socio-Cultural Context of Iran, Higher Education System, Grounded Theory Approach 110 134 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-2113-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Aminibagh علی امینی باغ aliamini7401@gmail.com 10031947532846009046 10031947532846009046 No PhD Student in Higher Education Development Planning, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانشجوی دکتری رشته برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Jamal Salimi جمال سلیمی j.salimi@uok.ac.ir 10031947532846009047 10031947532846009047 Yes Associate Professor of Curriculum Studies, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran. دانشیار مطالعات برنامه درسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Seyed Jamal barkhoda سید جمال بارخدا j.barkhoda@uok.ac.ir 10031947532846009048 10031947532846009048 No Associate Professor of Educational Management, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.