Iranian Higher Education

fa تأملی بر حرفه‌ای‌گرایی در مدیریت آموزش عالی ایران و کشور‌های منتخب Reflections on Professionalism in Higher Education Management in Iran and Selected Countries تخصصي Special پژوهشي Research هدف: دانشگاهها در هزاره سوم میلادی با چالشهای فزایندهای روبرو هستند، حل و فصل این‌گونه چالشها مستلزم برخورداری از مدیران حرفهای میباشد. اگر حرفهایگرایی روسا دانشگاه مورد غفلت قرار گیرد، کاهش کیفیت دانشگاهها را به دنبال خواهد داشت. حرفهایگرایی در این پژوهش به مجموعهای از شایستگیهای تخصصی، تجربه مدیریتی، تعهد حرفهای، توان راهبری دانشگاه، مشارکت در شبکههای علمی و برخورداری از صلاحیتهای لازم برای اداره مؤثر دانشگاه تعریف شده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مرور نظاممند مطالعات مرتبط با حرفهایگرایی و مطالعه تطبیقی حرفهایگرایی رؤسای دانشگاههای برتر ایران و کشورهای منتخب انجام شد. روش: برای دستیابی به این هدف ضمن بهرهگیری از روش پژوهش اسنادی از نوع مرور نظاممند به منظور مرور 109 سند علمی در زمینه حرفهای‌گرایی، از روش مطالعه تطبیقی از نوع بردی جهت تحلیل رزومه علمی-اجرایی روسای دانشگاههای برتر جهان (شامل ام‌ای‌تی، آکسفورد، استنفورد، امپریال کالج لندن، و دانشگاه ملی سنگاپور) و ایران (شامل دانشگاههای تهران، شهید بهشتی، فردوسی مشهد، شیراز و اصفهان) استفاده گردید. این دانشگاهها براساس روش نمونهگیری هدفمند (جامع بودن دانشگاه، جایگاه برتر آن دانشگاه در رتبه‌بندی‌های علمی و میزان برخورداری روسای آنها از حرفهایگرایی) انتخاب شدند. یافتهها: نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که از تحلیل منابع علمی این حوزه می‌توان شش مضمون کلیدی را استنباط کرد: مولفههای حرفهایگرایی، عوامل موثر بر آن، باز تعریف مفهوم حرفهایگرایی، پیوند حرفهایگرایی با سایر مفاهیم، ارزیابی حرفه‌ای‌گرایی، خطر تجاریسازی دانشگاه و راههای برون رفت از آن. همچنین بین روش انتخاب و انتصاب روسای دانشگاههای ایران و جهان تفاوت قابل ملاحظهای وجود دارد و حرفهایگرایی روسای دانشگاهها بر روی یک پیوستاری قرار دارد که یک سر آن مدیرانی دیده میشوند که از حداکثر تجربه و دانش تخصصی مورد نیاز در زمینه مدیریت آموزش عالی برخوردار هستند و سر دیگر آن مدیرانی با حداقل تجربه مدیریتی و تخصص در این حیطه حضور دارند. نتیجهگیری: نتایج حاکی از آن است که حرفهایگرایی در مدیریت دانشگاهی سازهای چندبعدی مشتمل بر صلاحیتهای علمی، تجربه مدیریتی، مشارکت در شبکههای حرفهای، توان راهبری دانشگاه و سازوکارهای انتخاب مبتنی بر شایستگی است. همچنین مقایسه رؤسای دانشگاههای منتخب ایران و جهان نشان داد که در دانشگاههای برتر جهان، تجربههای مدیریتی متنوع، حضور در نهادهای ملی و بینالمللی و فرآیندهای انتخاب مشارکتی نقش مهمی در انتصاب مدیران دانشگاهی دارد؛ در حالی که در ایران انتصاب رؤسا عمدتاً مبتنی بر سازوکارهای متمرکز اداری است. بر این اساس، استقرار نظام شایستهگزینی، طراحی مسیر حرفهای مدیریت دانشگاهی و توسعه آموزشهای تخصصی رهبری آموزش عالی میتواند به ارتقای حرفهایگرایی مدیریت دانشگاهها کمک کند Objective: Universities are facing increasing challenges in the third millennium and solving such challenges requires professional managers. If the professionalism of university presidents is neglected in any way, it will lead to a decrease in the quality of universities. The present study aimed to systematically review studies related to professionalism and conduct a comparative study of the professionalism of presidents of top universities in Iran and selected countries. Method: To achieve this goal, while utilizing the systematic review document research method to review 109 scientific documents in the field of professionalism, a comparative survey method was used to conduct a comparative study of the scientific-executive resumes of the presidents of top universities in the world  (MIT, Oxford, Stanford, Imperial College London, and the National University of Singapore) and in Iran (University of Tehran, Shahid Beheshti, Ferdowsi, Shiraz University, and Isfahan University). These universities were selected based on a purposive sampling method. Results: The results obtained indicate that six key themes can be inferred from the analysis of scientific resources in this field: components of professionalism, factors affecting it, redefining the concept of professionalism, linking professionalism with other concepts, evaluating professionalism, the risk of university commercialization, and ways out of it. There is also a significant difference between the selection and appointment methods of university presidents in Iran and around the world, and the professionalism of university presidents is on a continuum, with managers at one end having the maximum experience and specialized knowledge required in the field of higher education management, and managers with minimal managerial experience and expertise in this field at the other end. Conclusion: The results indicate that professionalism in university management is a multidimensional construct including academic qualifications, managerial experience, participation in professional networks, university leadership ability, and merit-based selection mechanisms. Also, a comparison of the presidents of selected universities in Iran and in other countries showed that in the world's top universities, diverse managerial experiences, presence in national and international institutions, and participatory selection processes play an important role in the appointment of university managers; while in Iran, the appointment of presidents is mainly based on centralized administrative mechanisms. Accordingly, establishing a merit-based selection system, designing a professional path for university management, and developing specialized higher education leadership training can help promote the professionalism of university management حرفه‌ای‌گرایی, مرور نظام‌مند, مدیران دانشگاهی, آموزش عالی professionalism, systematic review, university managers, higher education 45 69 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-2054-2&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Enayatizadeh فاطمه عنایتی زاده enayatizadeh76@gmail.com 10031947532846009336 0009-0005-2854-4901 No PhD student in educational administration, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه مدیریت آموزشی و توسعه منابع انسانی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران Davood Ghorooneh داود قرونه d.ghoroneh@um.ac.ir 10031947532846009337 019x-4017-0002-0000 Yes Associate Professor, Department of Educational Administration and Human Resources Development, Ferdowsi University of Mashhad, Iran دانشیار رشته مدیریت آموزش عالی. گروه مدیریت آموزشی و توسعه منابع انسانی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران