Iranian Higher Education

fa حکومت‌مندی نئولیبرال-ایدئولوژیک: قدرت گفتمانی و دانشگاه در ایران Neoliberal-Ideological Governmentality: Discursive Power and the University in Iran تخصصي Special پژوهشي Research هدف: این مطالعه با هدف ارائه تحلیلی چندوجهی از سازوکارهای قدرت در نظام آموزش عالی ایران، یک چارچوب نظری چهارسطحی (گفتمانی، ساختاری، شبکه‌ای، و عاملیتی) را معرفی می‌کند. با این حال، این مقاله به عنوان یک گام پژوهشی بنیادین، با تمرکز بر سطح گفتمانی، به این پرسش محوری پاسخ می‌دهد که رژیم حقیقت حاکم بر این نظام، از طریق چه سازوکارهای گفتمانی کلیدی برساخته می‌شود و پیامدهای آن چیست؟ روش این پژوهش کیفی با استفاده از روش تحلیل گفتمان فوکویی، آرشیو گسترده‌ای از اسناد کلیدی سیاست‌گذاری کلان (شامل اسناد راهبردی ملی، آیین‌نامه‌های وزارتی، و برنامه‌های راهبردی دانشگاه‌های برتر) را در سه لایه باستان‌شناسی، تبارشناسی و تحلیل اثرات اجتماعی-فرهنگی، مورد واکاوی قرار داده است. یافته‌ها: تحلیل‌ها وجود یک منطق حکمرانی پیچیده تحت عنوان حکومت‌مندی نئولیبرال-ایدئولوژیک را آشکار ساخت. یافته‌های این پژوهش در سه بُعد اصلی قابل ارائه است: ۱) سازوکارهای برسازنده: این رژیم از طریق سه سازوکار گفتمانی اصلی برساخته می‌شود: الف) گفتمان سنجش کمّی و متریک‌محور با منطق نئولیبرالی؛ ب) گفتمان جهت‌دهی ابزاری و ایدئولوژیک علم با منطق کنترل دولتی؛ و ج) گفتمان کنترل و انضباط که مرزهای حقیقت را معین می‌کند. ۲) معماری قدرت: این سازوکارها در یک معماری منسجم و چهارلایه (ایدئولوژیک، ساختاری، عملکردی، و انضباطی) عمل می‌کنند که به کل نظام انسجام و پایداری می‌بخشد. ۳) پیامدها: حاکمیت این رژیم، سه پیامد کلیدی به همراه دارد: الف) برساختن سوژه دانشگاهی مطلوب به عنوان یک هویت دوگانه (کارآفرین و در عین حال متعهد) ؛ ب) بازتعریف دانش معتبر و غلبه امر کاربردی بر امر انتقادی؛ و ج) دگرگونی مأموریت دانشگاه به سوی یک نهاد اقتصادی. نتیجه‌گیری: این پژوهش نتیجه می‌گیرد که هرگونه اصلاح معنادار در آموزش عالی ایران، مستلزم بازاندیشی انتقادی در مدل حکومت‌مندی حاکم و سازوکارهای برسازنده آن است. بر این اساس، پیشنهادهایی چون بازنگری در نظام‌های ارزیابی کمّی، حمایت هدفمند از علوم انسانی انتقادی، و بازتعریف مأموریت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، برای حرکت به سوی نظامی پویاتر و عادلانه‌تر، ضروری به نظر می‌رسد. Objective: This study introduces a four-level theoretical framework (discursive, structural, network, and agential) to provide a multi-layered analysis of power mechanisms within the Iranian higher education system. However, as a foundational study, this article concentrates on the discursive level to answer the core research question: what are key discursive mechanisms that construct the ruling "regime of truth", and what are the consequences of this regime? Method: This qualitative research employs Foucauldian discourse analysis to examine an extensive "archive" of key macro-policy documents (including national strategic plans, ministerial bylaws, and the strategic plans of leading universities). The analysis was conducted in three layers: archaeology, genealogy, and the analysis of socio-cultural effects. Results: The analysis reveals a complex logic of governance, termed "Neoliberal-Ideological Governmentality." The findings are presented in three main dimensions: (1) Constitutive Mechanisms: This regime is constructed through three primary discursive mechanisms: a) a "discourse of quantitative and metric-based assessment" with a neoliberal logic; b) a "discourse of instrumental and ideological steering of science" with a state-control logic; and c) a "discourse of control and discipline" that defines the boundaries of truth. (2) Architecture of Power: These mechanisms operate within a coherent, four-layered architecture (ideological, structural, functional, and disciplinary) that provides the entire system with coherence and stability. (3) Consequences: The dominance of this regime yields three key consequences: a) the construction of a paradoxical "ideal academic subject" (simultaneously entrepreneurial and compliant); b) the redefinition of "valid knowledge," marked by the dominance of applied knowledge over critical inquiry; and c) the transformation of the university's mission towards that of an economic institution. Conclusion: The study concludes that any meaningful reform in Iranian higher education requires a critical rethinking of the dominant model of governmentality and its constitutive mechanisms. Accordingly, recommendations such as revising quantitative evaluation systems, providing targeted support for the critical humanities, and redefining the university's cultural and social mission are deemed essential for moving toward a more dynamic and equitable system. قدرت گفتمانی, آموزش عالی ایران, تحلیل گفتمان فوکویی, حکومت‌مندی نئولیبرال - ایدئولوژیک, رژیم حقیقت Discursive Power, Iranian Higher Education, Foucauldian Discourse Analysis, Neoliberal-Ideological Governmentality, Regime of Truth. 82 106 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-2299-1&slc_lang=fa&sid=1 Kayvan Ghaderi کیوان قادری k.ghaderi@uok.ac.ir 10031947532846008911 10031947532846008911 No Ph.D. Student in Higher Education Development Planning, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran. دانشجوی دکتری رشته برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Khalil Gholami خلیل غلامی kh.gholami@uok.ac.ir 10031947532846008912 10031947532846008912 Yes Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran. دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Yahya Maroofi یحیی معروفی y.maroofi@uok.ac.ir 10031947532846008913 10031947532846008913 No Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran. دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.