Iranian Higher Education

fa تجربه زیسته رهبری زنان در دانشگاه‌های ایران The Lived Experience of Women’s Leadership in Iranian University تخصصي Special پژوهشي Research هدف: رهبری زنان در آموزش عالی پدیده‌ای چندبعدی است که در تعامل میان تجارب فردی، روابط حرفه‌ای و زمینه‌های سازمانی و اجتماعی‌فرهنگی شکل می‌گیرد. شناخت تجربه زیسته زنان می‌تواند درک عمیق‌تری از مسیر رهبری و عوامل مؤثر بر آن فراهم سازد. هدف پژوهش حاضر، واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته رهبری زنان در دانشگاه‌های ایران با تمرکز بر تجربه‌های رهبری، همراهی‌ها و موانع و راهبردهای غلبه بر چالش‌ها بود. روش‌شناسی: پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۷ زن عضو هیئت علمی دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دارای تجربه مدیریت و رهبری دانشگاهی در سال تحصیلی ۱۴۰4-۱۴۰3 بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و تکنیک گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و نمونه‌گیری تا اشباع داده‌ها ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با روش هفت‌مرحله‌ای کولایزی انجام و اعتمادپذیری یافته‌ها براساس معیارهای لینکلن و گوبا بررسی شد. یافته‌ها: یافته‌ها در سه محور اصلی آشکار شدند. تجربه رهبری شامل ۹ مضمون فراگیر مشروعیت‌یابی و هویت رهبری، هویت حرفه‌ای، تجربه‌های روان‌شناختی، توازن نقش‌ها، رهبری مشارکتی، رهبری اخلاقی، یادگیری تحول‌آفرین، خلاقیت و بازتعریف آینده رهبری بود. همراهی‌ها و موانع در ۸ مضمون شامل محرک‌های فردی، حمایت‌ها، فرصت‌های سازمانی، سرمایه زنانگی، سوگیری جنسیتی، موانع ساختاری، چالش‌های اجتماعی‌فرهنگی و نابرابری‌ها تبیین شدند. راهبردها نیز ۸ مضمون خودتوانمندسازی، مدیریت نقش‌ها، شبکه‌سازی، کسب مشروعیت، کنشگری مشارکتی، تحول ساختاری، تحول فرهنگی و آینده‌سازی را دربرگرفتند. نتیجه‌گیری: رهبری زنان در آموزش عالی پدیده‌ای زمینه‌مند است که در تعامل عاملیت زنان با زمینه‌های سازمانی، سیاسی، قانونی، فرهنگی و نهادی شکل می‌گیرد و توسعه آن نیازمند تقویت عاملیت زنان، توانمندسازی، شایسته‌سالاری و اصلاح سازوکارهای سازمانی، نهادی و نهادینه‌سازی فرصت‌های برابر در دانشگاه‌هاست Objective: Women’s leadership in higher education is a multidimensional phenomenon shaped by the interplay of individual experiences, professional relationships, and organizational and sociocultural contexts. Understanding women’s lived experiences can provide deeper insight into their leadership pathways and the factors influencing them. This study aimed to phenomenologically explore the lived experiences of women’s leadership in Iranian universities, focusing on leadership experiences, facilitators and barriers, and strategies for overcoming challenges. Method: A qualitative descriptive phenomenological design was employed. Participants were 17 female faculty members from universities affiliated with Iran’s Ministry of Science, Research and Technology who had academic management and leadership experience during the 2025–2026 academic year. They were recruited through purposive sampling supplemented by the snowball technique. Data were collected through in-depth semi-structured interviews, with sampling continuing until data saturation. Data were analyzed using Colaizzi’s seven-step method, and trustworthiness was established according to Lincoln and Guba’s criteria. Results: The findings emerged across three domains. Leadership experiences comprised nine global themes: leadership legitimation and identity, professional identity, psychological experiences, role balance, participative leadership, ethical leadership, transformative learning, creativity, and re-envisioning women’s leadership. Facilitators and barriers comprised eight themes: individual motivations, support, organizational opportunities, women’s gender-related leadership capital, gender bias, structural barriers, sociocultural challenges, and inequalities. Strategies encompassed eight themes: self-empowerment, multiple-role management, networking, professional legitimacy building, participative agency, structural transformation, cultural transformation, and future-oriented development. Conclusion: The findings indicate that women’s leadership emerges through the interaction between individual agency and organizational and cultural structures. Its sustainable development requires empowerment, merit-based practices, structural reform, and institutionalized equal opportunities across universities. تجربه زیسته, رهبری زنان, آموزش عالی, زنان دانشگاهی, پدیدارشناسی, دانشگاه‌های ایران Abbas, Z., Fatima, A., & Qutoshi, S. (2021). The challenges of educational leadership: A feminist perspective lens. International Review of Management and Business Research, 10(1), 22-32. ‌ Fifolt, M. (2018). Parenting to a degree: How family matters f 1 25 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-2428-1&slc_lang=fa&sid=1 Sheida gheitasi شیدا قیطاسی sheida.gheitasi@gmail.com 0009-0008-9357-2839 No Ph.D. Student in Higher Education Development Planing, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Jamal Salimi جمال سلیمی j.salimi@uok.ac.ir 0000-0003-1796-5063 Yes Associate Professor of Curriculum Studies, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانشیار مطالعات برنامه درسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Seyed Jamal Barkhoda سیدجمال بارخدا barkhoda.jamal@yahoo.com 0000-0002-0695-7255 No Associate Professor of Educational Administration, Faculty of Humanities and Social Sciences University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانشیار مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران