Iranian Higher Education

fa عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه‌ها؛ چارچوبی راهبردی برای رهبران آموزش عالی ایران Critical Success Factors of Universities: A Strategic Framework for Iranian Higher Education Leaders تخصصي Special پژوهشي Research هدف: قرن بیست‌ویکم، به‌ویژه دو دهه اخیر، مؤسسات آموزش عالی را با تحولات بی‌سابقه‌ای در ابعاد جهانی، دیجیتالی و اجتماعی مواجه ساخته است. در این بستر پیچیده، واکاوی عواملی که از دیدگاه رهبران دانشگاهی، موفقیت دانشگاه‌ها را شکل می‌دهند، برای تدوین راهبردهای مؤثر ضروری است؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه‌ها از دیدگاه رهبران آموزش عالی ایران انجام‌شده است. روش‌شناسی: این پژوهش باهدف واکاوی عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه‌ها با رویکرد کیفی و به روش اکتشافی انجام شد. جامعه هدف شامل رهبران آموزش عالی بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند معیاری، 21 نفر انتخاب و تا رسیدن به اشباع نظری مورد مصاحبه قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل تماتیک در شش گام با رویکرد استقرایی انجام شد. برای اعتباربخشی یافته‌ها، از روش بررسی توسط مشارکت‌کنندگان در پژوهش و همتایان استفاده شد. یافته‌ها: درمجموع ۲۷۹ کد شناسایی شد. این کدها در قالب ۲۹ مضمون سازمان دهنده و 8 مضمون فراگیر استخراج شد. هشت مضمون به‌عنوان عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه‌ها شامل؛ مضامین پویایی و پیچیدگی محیطی، رهبری استراتژیک و چابک، رهبری تحول‌آفرین، کیفیت، فناوری و تحول دیجیتال، مدیریت مالی و منابع پایدار، ارتباطات و تعاملات بین‌المللی و مهارت‌های کلیدی، بوده است. یافته‌ها نشان داد که این عوامل به‌صورت مجزا عمل نمی‌کنند، بلکه یک اکوسیستم به‌هم‌پیوسته را شکل می‌دهند. یکی از دستاوردهای اصلی پژوهش، بازتعریف مفهوم «عوامل موفقیت» از شرایطی ایستا به «محرک‌های راهبردی» پویا، اثرگذار و درهم‌تنیده است که توسط رهبران دانشگاهی عملیاتی می‌شوند. نتیجه‌گیری: بر این اساس موفقیت دانشگاه‌ها فرآیندی پویا و مستمر است که از طریق فعال‌سازی هوشمندانه این هشت محرک راهبردی، متناسب با بافت نهادی هر دانشگاه، محقق می‌شود. چارچوب ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان ابزاری تحلیلی، رهبران دانشگاهی را در تشخیص این محرک‌ها و تدوین راهبردهای بومی و بافت‌مند یاری رساند. Purpose: The 21st century, particularly its last two decades, has confronted higher education institutions with unprecedented global, digital, and social transformations. In this complex context, exploring the factors that shape university success from the perspective of academic leaders is essential for formulating effective strategies. Accordingly, this study aimed to investigate the critical success factors of universities from the viewpoint of higher education leaders in Iran. Method: This qualitative study employed an exploratory approach. The target population consisted of higher education leaders in Iran, from whom 21 participants were selected using purposive criterion-based sampling with maximum variation (considering geographical location, university type, and managerial position). Data were collected through in-depth interviews conducted until theoretical saturation was achieved and were analyzed using thematic analysis in six phases with an inductive approach. To ensure the validity of the findings, member checking and peer review methods were utilized. Results: A total of 279 codes were identified, which were organized into 29 organizing themes and distilled into eight overarching themes representing the critical success factors of universities: environmental dynamism and complexity, strategic and agile leadership, transformational leadership, quality, technology and digital transformation, financial management and sustainable resources, international communications and collaborations, and key competencies. The findings revealed that these factors do not operate in isolation but form an interconnected ecosystem. A key contribution of this study is the redefinition of the concept of "success factors" from static conditions to dynamic, impactful, and intertwined "strategic drivers" operationalized by academic leaders. Conclusion: University success is a dynamic and continuous process achieved through the intelligent activation of these eight strategic drivers, tailored to the institutional context of each university. The presented framework can serve as an analytical tool to assist academic leaders in identifying these drivers and formulating contextualized and indigenous strategies. عوامل کلیدی موفقیت, مدیران دانشگاهی, رهبران آموزش عالی, محرک‌های راهبردی, تحلیل تماتیک. critical success factors, university administrators, higher education leaders, strategic drivers, thematic analysis 25 49 http://ihej.ir/browse.php?a_code=A-10-400-3&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Sadat Ghoraishi Khorasgani مریم سادات قریشی خوراسگانی m.ghoraishi@alzahra.ac.ir 10031947532846009160 10031947532846009160 Yes Associate Professor, Department of Educational Administration and Planning, Faculty of Education and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran. دانشیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.